Κληρονομικό Δίκαιο και Κυπριακά Ακίνητα: Διαθήκες, Αναγκαστική Κληρονομική Διαδοχή και Επικύρωση

Όχι. Η Κύπρος κατάργησε τον φόρο κληρονομίας από την 1η Ιανουαρίου 2000, οπότε δεν καταβάλλεται κανένας φόρος κληρονομίας στην Κύπρο για οποιαδήποτε περιουσία — όποιο κι αν είναι το μέγεθός της, όπου κι αν ζουν οι κληρονόμοι, και όποια κι αν είναι η σχέση τους με τον αποβιώσαντα. Μια κατοικία που περνά στην οικογένειά σας κατά τον θάνατο δεν επιφέρει κυπριακό φόρο θανάτου, ένας λόγος για τον οποίο το νησί προσελκύει ιδιοκτήτες που σχεδιάζουν διαγενεακά.

Ο μηδενικός φόρος δεν σημαίνει μηδενική διαδικασία. Οι κληρονόμοι εξακολουθούν να χρειάζονται κυπριακό διάταγμα επικύρωσης διαθήκης ή επιστολές διαχείρισης (ή ένα επανασφραγισμένο αλλοδαπό διάταγμα) προτού η ακίνητη ιδιοκτησία μπορεί να μεταβιβαστεί, και ισχύουν μέτρια κτηματολογικά και νομικά τέλη — αν και οι κληρονομικές μεταβιβάσεις αποφεύγουν τα κανονικά μεταβιβαστικά τέλη αγοράς 3%–8%. Η χώρα καταγωγής σας μπορεί επίσης να φορολογήσει ακόμη την κληρονομιά: οι ιδιοκτήτες με φορολογική κατοικία στο ΗΒ, για παράδειγμα, γενικά παραμένουν εντός του βρετανικού φόρου κληρονομίας επί των παγκόσμιων περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων των κυπριακών ακινήτων.

Το κυπριακό δίκαιο περιορίζει το πόσο από την περιουσία σας μπορείτε να αφήσετε με διαθήκη. Βάσει του περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου (Κεφ. 195), η περιουσία διαιρείται σε ένα «νόμιμο μερίδιο» δεσμευμένο για στενούς συγγενείς και ένα «διαθέσιμο μερίδιο» που μπορείτε να αφήσετε σε οποιονδήποτε. Μια διαθήκη που υπερβαίνει τα όρια δεν είναι άκυρη — περικόπτεται στο διαθέσιμο μερίδιο, με το υπερβάλλον να περνά στους προστατευόμενους κληρονόμους.

Τα κλάσματα γίνονται ευκολότερα κατανοητά με χρήματα. Το παράδειγμα δείχνει γιατί η διαθήκη ενός αλλοδαπού ιδιοκτήτη τύπου «τα αφήνω όλα στον/στη σύζυγό μου» μπορεί να παρακαμφθεί εν μέρει στην Κύπρο.

Συχνά, ναι. Ο Κανονισμός της ΕΕ περί Κληρονομικής Διαδοχής 650/2012 («Brussels IV»), που εφαρμόζεται στην Κύπρο από τις 17 Αυγούστου 2015, ορίζει ότι το δίκαιο της συνήθους διαμονής σας κατά τον θάνατο διέπει τη διαδοχή σας εξ ορισμού — αλλά το Άρθρο 22 σας επιτρέπει να επιλέξετε, στη διαθήκη σας, το δίκαιο της υπηκοότητάς σας αντ' αυτού. Ένας Βρετανός ιδιοκτήτης μιας βίλας στην Πάφο μπορεί να επιλέξει το δίκαιο της Αγγλίας και Ουαλίας, το οποίο έχει πλήρη ελευθερία διάθεσης με διαθήκη, και έτσι να μην εφαρμόσει την κυπριακή αναγκαστική κληρονομική διαδοχή επί του κυπριακού ακινήτου.

Η επιλογή λειτουργεί ακόμη κι αν το ΗΒ ποτέ δεν προσχώρησε στον Κανονισμό και έκτοτε αποχώρησε από την ΕΕ: η Κύπρος, ως συμμετέχον κράτος, δίνει ισχύ σε επιλογή υπηκοότητας από υπηκόους τρίτων χωρών. Πρέπει να γίνει ρητά (ή να αποδεικνύεται σαφώς) σε έγκυρη διαθήκη — δεν μπορεί να τεκμαίρεται. Σημειώστε ότι η παλαιά εξαίρεση του Άρθρου 42 για Βρετανούς/κοινοπολιτειακούς διαθέτες καταργήθηκε το 2015 από τον Νόμο 96(I)/2015, οπότε η επιλογή Brussels IV είναι πλέον η κύρια οδός προς την ελευθερία διάθεσης με διαθήκη.

Συνιστάται έντονα. Μια αλλοδαπή διαθήκη μπορεί καταρχήν να καλύπτει κυπριακά περιουσιακά στοιχεία, αλλά η στήριξη σε αυτήν σημαίνει ότι οι εκτελεστές σας πρέπει να τη μεταφράσουν, να την επικυρώσουν και να την αναγνωρίσουν μέσω των κυπριακών δικαστηρίων — προσθέτοντας μήνες και κόστος — και μια διαθήκη συνταγμένη στο εξωτερικό σπάνια περιέχει τη ρητή επιλογή Brussels IV που απαιτείται για την αποφυγή της αναγκαστικής κληρονομικής διαδοχής. Μια ξεχωριστή κυπριακή διαθήκη, περιορισμένη στα κυπριακά σας περιουσιακά στοιχεία, αντιμετωπίζει και τα δύο προβλήματα ταυτόχρονα.

Το κυπριακό σας ακίνητο περνά βάσει των κανόνων εξ αδιαθέτου διαδοχής του Κεφ. 195 — ή, όπου το Brussels IV παραπέμπει αλλού, βάσει του δικαίου εξ αδιαθέτου διαδοχής της τελευταίας σας συνήθους διαμονής. Βάσει των κυπριακών κανόνων, η περιουσία κατανέμεται μεταξύ των νομίμων κληρονόμων σε τάξεις: γενικά, ένας επιζών σύζυγος μοιράζεται με τα τέκνα, και όπου δεν υπάρχουν τέκνα ο σύζυγος μοιράζεται με γονείς ή αδέλφια. Τα αποτελέσματα μπορεί να ξαφνιάσουν αλλοδαπές οικογένειες — ένας άγαμος σύντροφος, για παράδειγμα, δεν κληρονομεί τίποτε.

Η εξ αδιαθέτου διαδοχή επίσης επιβραδύνει τα πάντα. Πρέπει να βρεθεί ένας διορισμένος από το δικαστήριο διαχειριστής, οι κληρονόμοι στο εξωτερικό πρέπει να αποδείξουν τη σχέση τους με πιστοποιημένα και μεταφρασμένα έγγραφα, και το ακίνητο παραμένει παγωμένο στο όνομα του αποβιώσαντα έως ότου ολοκληρωθεί η διαχείριση. Μια σύντομη κυπριακή διαθήκη αποφεύγει σχεδόν όλα αυτά.

Η κυπριακή ακίνητη ιδιοκτησία δεν μπορεί απλώς να περάσει στους κληρονόμους κατά τον θάνατο — ένας προσωπικός αντιπρόσωπος πρέπει να διοριστεί επισήμως προτού μπορεί να γίνει διαχείριση του ακινήτου.

Η επανασφράγιση είναι μια συντόμευση για περιουσίες που έχουν ήδη περάσει από επικύρωση στο ΗΒ ή σε χώρα της Κοινοπολιτείας. Βάσει του περί Επικυρώσεων Διαθηκών (Επανασφράγιση) Νόμου (Κεφ. 192), ένα διάταγμα επικύρωσης διαθήκης ή επιστολές διαχείρισης που εκδόθηκαν από δικαστήριο του ΗΒ ή της Κοινοπολιτείας μπορεί να επανασφραγιστεί από το κυπριακό δικαστήριο, μετά το οποίο έχει την ίδια ισχύ στην Κύπρο με ένα τοπικό διάταγμα — ώστε ο αλλοδαπός εκτελεστής να μπορεί να διαχειριστεί το κυπριακό ακίνητο χωρίς να ξεκινήσει νέα κυπριακή αίτηση επικύρωσης.